International Red Cross Day

May 8

International Public Health Days

All 2026 2025

Shisir Kumar Adhikari 0 1393 0

अन्तर्राष्ट्रिय रेड क्रस दिवस (World Red Cross and Red Crescent Day)

प्रत्येक वर्ष मे ८ तारिखका दिन विश्वभर “अन्तर्राष्ट्रिय रेड क्रस तथा रेड क्रिसेन्ट दिवस” मनाइन्छ। यो दिवस मानवता, सहानुभूति, निस्वार्थ सेवा र आपत्कालीन मानवीय सहयोगको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ। यस दिन विश्वभर रेड क्रस तथा रेड क्रिसेन्ट आन्दोलनमा संलग्न लाखौँ स्वयंसेवक, स्वास्थ्यकर्मी तथा मानवीय सेवामा समर्पित व्यक्तिहरूको योगदानको सम्मान गरिन्छ। यो दिवस रेडक्रस अभियानका संस्थापक तथा मानव सेवाको विश्वव्यापी अभियानलाई स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने महान व्यक्तित्व जां हेनरी ड्युनाको जन्मदिन मे ८ को अवसरमा मनाइन्छ । विश्व रेड क्रस तथा रेड क्रिसेन्ट दिवसले “मानवता सबैभन्दा ठूलो धर्म हो” भन्ने सन्देश दिन्छ।

रेड क्रस आन्दोलनको इतिहास

रेड क्रस आन्दोलनको सुरुवात सन् १८५९ मा भएको “Battle of Solferino” युद्धपछि भएको मानिन्छ। उक्त युद्धमा हजारौँ सैनिक घाइते र असहाय अवस्थामा थिए। स्वीस नागरिक हेनरी ड्युनान्टले युद्धका घाइते सैनिकहरूलाई उपचार तथा सहयोग गर्न स्थानीय मानिसहरूलाई संगठित गरे। यस घटनाले उनलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्‍यो र उनले “A Memory of Solferino” नामक पुस्तक लेखे। त्यसपछि अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय सहायता संस्थाको अवधारणा विकसित भयो।

सन् १८६३ मा “International Committee of the Red Cross (ICRC)” स्थापना भयो। पछि यो आन्दोलन विश्वव्यापी बन्यो र विभिन्न देशहरूमा राष्ट्रिय रेड क्रस तथा रेड क्रिसेन्ट संस्थाहरू गठन गरिए। आज यो आन्दोलन विश्वका १९० भन्दा बढी देशमा फैलिएको छ।

यो दिवस मनाउनुको मुख्य उद्देश्य:

मानवताको सेवा गर्ने स्वयंसेवकहरूको सम्मान गर्नु
युद्ध, विपद् तथा महामारीमा रेड क्रसको योगदानको स्मरण गर्नु
मानवीय सेवा, शान्ति र सहकार्यको सन्देश फैलाउनु
रक्तदान, आपत्कालीन सहायता तथा स्वास्थ्य सेवाप्रति जनचेतना अभिवृद्धि गर्नु
विश्व समुदायलाई मानवताको पक्षमा एकजुट बनाउनु

रेड क्रस आन्दोलनका आधारभूत सिद्धान्तहरू

रेड क्रस आन्दोलन सात वटा मूल सिद्धान्तमा आधारित छ

Humanity (मानवता): पीडित मानिसहरूको जीवन र सम्मानको रक्षा गर्नु।
Impartiality (निष्पक्षता): जाति, धर्म, लिङ्ग वा राजनीतिक विचारका आधारमा भेदभाव नगर्नु।
Neutrality (तटस्थता): कुनै राजनीतिक वा सैनिक पक्ष नलिनु।
Independence (स्वतन्त्रता): स्वतन्त्र रूपमा मानवीय सेवा सञ्चालन गर्नु।
Voluntary Service (स्वयंसेवा): नाफारहित र निस्वार्थ सेवामा समर्पित हुनु।
Unity (एकता): प्रत्येक देशमा एउटामात्र राष्ट्रिय रेड क्रस संस्था हुनु।
Universality (विश्वव्यापकता): विश्वका सबै रेड क्रस संस्थाहरू समान अधिकार र जिम्मेवारीमा आधारित हुनु।

रेड क्रसका प्रमुख कार्यहरू

रेड क्रस तथा रेड क्रिसेन्ट आन्दोलनले विश्वभर विभिन्न मानवीय कार्यहरू गर्दै आएको छ:

प्राकृतिक विपद्मा राहत वितरण
युद्धपीडित तथा शरणार्थीलाई सहयोग
रक्तदान कार्यक्रम सञ्चालन
प्राथमिक उपचार तालिम
महामारी नियन्त्रण तथा स्वास्थ्य सेवा
सुरक्षित मातृत्व तथा बाल स्वास्थ्य कार्यक्रम
खानेपानी तथा सरसफाइ कार्यक्रम
मानसिक स्वास्थ्य तथा सामाजिक सहयोग

कोभिड–१९ महामारीको समयमा पनि रेड क्रसले स्वास्थ्य सामग्री वितरण, जनचेतना अभिवृद्धि तथा आपत्कालीन सहयोगमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

नेपाल रेड क्रस सोसाइटी

नेपालमा Nepal Red Cross Society सन् १९६३ मा स्थापना भएको हो। यस संस्थाले नेपालमा विपद् व्यवस्थापन, रक्तसञ्चार सेवा, स्वास्थ्य सेवा, प्राथमिक उपचार तालिम तथा सामुदायिक विकासका क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको छ। नेपाल रेड क्रस सोसाइटीले भूकम्प, बाढी, पहिरो, महामारी जस्ता विपद्का समयमा उद्धार तथा राहत कार्यमा अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवा र रक्तदान कार्यक्रम सञ्चालन गर्नु यसको प्रमुख कार्यहरूमध्ये पर्दछ।

विश्व रेड क्रस दिवसको महत्व

आजको विश्वमा युद्ध, जलवायु परिवर्तन, महामारी, प्राकृतिक विपद् तथा मानवीय संकटहरू बढिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा रेड क्रस आन्दोलनले मानवताको रक्षा गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ। यो दिवसले मानिसहरूलाई सेवा, सहकार्य, करुणा तथा सामाजिक उत्तरदायित्वप्रति प्रेरित गर्दछ। रेड क्रस दिवस केवल एउटा औपचारिक कार्यक्रम मात्र नभई मानवताको सम्मान गर्ने अवसर हो। यसले “सबैभन्दा ठूलो शक्ति मानव सेवा हो” भन्ने सन्देश विश्वभर फैलाउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय रेड क्रस दिवस मानवता, शान्ति र सेवाको प्रतीक हो। युद्ध, महामारी वा प्राकृतिक विपद् जस्तो कठिन परिस्थितिमा पनि निस्वार्थ रूपमा सेवा गर्ने रेड क्रसका लाखौँ स्वयंसेवकहरू सम्पूर्ण मानव समाजका प्रेरणास्रोत हुन्। यस दिवसले हामीलाई मानवताको सेवा गर्न, सहयोगको भावना विकास गर्न तथा सामाजिक उत्तरदायित्व निर्वाह गर्न प्रेरित गर्दछ। मानवताको सेवा नै सबैभन्दा ठूलो धर्म हो भन्ने सन्देशसहित अन्तर्राष्ट्रिय रेड क्रस दिवस विश्वभर सम्मानपूर्वक मनाइन्छ।